کمر درد، گردن درد و دردهای مفصلی از مشکلاتی هستند که بسیاری از افراد برای درمان آنها بین چند مسیر مردد می شوند. نام طب فیزیکی و کایروپراکتیک نیز در همین جست وجوها زیاد دیده می شود. شباهت ظاهری این دو حوزه باعث شده است بعضی بیماران تصور کنند هر دو دقیقاً یک کار انجام می دهند. در حالی که نوع آموزش، شیوه ارزیابی بیمار، ابزارهای تشخیصی و دامنه درمان آنها یکسان نیست.
برای دریافت اطلاعات درباره ارزیابی و درمان غیرجراحی مشکلات اسکلتی عضلانی می توانید به وب سایت دکتر پگاه یاوری متخصص طب فیزیکی و توانبخشی مراجعه کنید. شناخت درست تفاوت طب فیزیکی و کایروپراکتیک کمک می کند بیمار بر اساس علت و شدت علائم، مسیر مناسب تری را انتخاب کند؛ نه اینکه صرفاً به دنبال روشی باشد که سریع تر درد را کاهش می دهد.
طب فیزیکی و توانبخشی چیست؟
طب فیزیکی و توانبخشی یک تخصص پزشکی است. متخصص این رشته پس از گذراندن پزشکی عمومی، دوره تخصصی طب فیزیکی و توانبخشی را طی می کند. تمرکز اصلی این حوزه بر تشخیص و درمان غیر جراحی بیماری هایی است که حرکت و عملکرد جسمی را مختل کرده اند.
بیماران مبتلا به کمردرد، گردن درد، درد شانه، آرتروز، آسیب های ورزشی، گرفتاری عصب ها و برخی مشکلات حرکتی می توانند در این حوزه ارزیابی شوند. پزشک ابتدا شرح حال می گیرد و معاینه عضلانی، اسکلتی و عصبی انجام می دهد. در صورت نیاز نیز از آزمایش، تصویربرداری یا نوار عصب و عضله کمک می گیرد.
درمان به یک تکنیک محدود نیست. ممکن است برنامه بیمار شامل اصلاح فعالیت های روزمره، دارو، تمرین درمانی، فیزیوتراپی، استفاده از وسایل کمکی یا روش های تزریقی باشد. انتخاب هر روش به تشخیص، شدت مشکل و شرایط فرد بستگی دارد. هدف فقط کاهش موقت درد نیست؛ پزشک تلاش می کند عامل ایجاد علائم را پیدا کند و توانایی فرد برای انجام کارهای روزانه را بهبود دهد.
کایروپراکتیک چیست؟
کایروپراکتیک بیشتر بر مشکلات دستگاه اسکلتی عضلانی، به ویژه ستون فقرات، تمرکز دارد. شناخته شده ترین روش آن دست کاری یا تنظیم دستی مفاصل است. درمانگر با تکنیک های مشخص، نیرو یا حرکت کنترل شده ای را روی یک مفصل اعمال می کند. در برخی برنامه ها از کشش، تمرین یا توصیه های مربوط به وضعیت بدن نیز استفاده می شود.
مهم ترین تفاوت ها در تشخیص و درمان
مهم ترین تمایز در نقطه شروع درمان دیده می شود. متخصص طب فیزیکی پیش از انتخاب روش درمان، به دنبال تشخیص پزشکی است. برای مثال، درد کمر ممکن است از عضله، مفصل، دیسک، تنگی کانال نخاعی، درگیری ریشه عصب یا حتی بیماری ای خارج از ستون فقرات ناشی شود. درمان همه این موارد یکسان نیست.
کایروپراکتیک معمولاً دامنه محدود تری دارد و بخش اصلی مداخله آن بر درمان های دستی متمرکز است. متخصص طب فیزیکی می تواند از مجموعه گسترده تری از روش های تشخیصی و درمانی استفاده کند یا بیمار را برای فیزیوتراپی، جراحی و سایر تخصص ها ارجاع دهد. بنابراین این دو عنوان را نمی توان مترادف دانست.
از نظر هدف نیز تفاوت ظریفی وجود دارد. درمان دستی معمولاً با هدف بهتر شدن حرکت مفصل و کاهش درد انجام می شود. در طب فیزیکی، علاوه بر کنترل درد، قدرت عضله، دامنه حرکت، عملکرد عصب، الگوی راه رفتن، توانایی انجام کار و احتمال بازگشت مشکل نیز ارزیابی می شود.
بیمارانی که برای ارزیابی نزد دکتر پگاه یاوری مراجعه می کنند، بهتر است محل انتشار درد، زمان شروع علائم و سابقه درمان های قبلی را با دقت توضیح دهند. دو نفر ممکن است هر دو کمردرد داشته باشند، اما یکی با اسپاسم عضلانی روبه رو باشد و دیگری علائم فشار بر عصب را تجربه کند. نسخه مشابه برای این دو بیمار می تواند بی اثر یا حتی نامناسب باشد.
تفاوت طب فیزیکی و کایروپراکتیک در یک نگاه
طب فیزیکی یک تخصص پزشکی با دامنه تشخیصی و درمانی گسترده است. کایروپراکتیک رویکردی متمرکز تر بر درمان های دستی، به خصوص دستکاری مفاصل و ستون فقرات دارد. متخصص طب فیزیکی می تواند بیماری های عضلانی، اسکلتی و عصبی را بررسی کند و بر اساس تشخیص، برنامه ای چندبخشی بنویسد. کایروپراکتیک ممکن است برای گروه مشخصی از دردهای مکانیکی به عنوان بخشی از درمان مطرح شود، اما جای ارزیابی کامل پزشکی را نمی گیرد.
نکته مهم این است که شنیدن صدای مفصل یا احساس سبکی بلافاصله پس از یک حرکت، به تنهایی نشانه برطرف شدن علت بیماری نیست. کاهش کوتاه مدت درد نیز همیشه به معنای درمان کامل نیست. نتیجه باید با بهتر شدن عملکرد، دوام اثر و نبود علائم هشدار سنجیده شود.
چه زمانی ابتدا باید به متخصص طب فیزیکی مراجعه کرد؟
اگر علت درد مشخص نیست، علائم بیش از چند روز باقی مانده یا بارها عود کرده است، ارزیابی پزشکی نقطه شروع منطقی تری خواهد بود. این موضوع در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- درد به دست یا پا انتشار پیدا می کند.
- گزگز، بی حسی یا ضعف عضلانی وجود دارد.
- درد پس از ضربه، سقوط یا تصادف آغاز شده است.
- بیمار سابقه پوکی استخوان، سرطان، مصرف طولانی کورتون یا جراحی ستون فقرات دارد.
- تب، کاهش وزن بی دلیل یا درد شدید شبانه دیده می شود.
- کنترل ادرار یا مدفوع تغییر کرده یا ناحیه بین پاها بی حس شده است.
دو مورد آخر می توانند با یک وضعیت اورژانسی ارتباط داشته باشند و نیازمند مراجعه فوری به مرکز درمانی هستند. در چنین شرایطی نباید با دست کاری ستون فقرات یا درمان خانگی، ارزیابی پزشکی را به تاخیر انداخت.
آیا می توان از درمان دستی در کنار برنامه توانبخشی استفاده کرد؟
در بعضی بیماران پاسخ مثبت است. درمان دستی می تواند در کنار تمرین، اصلاح وضعیت بدن و برنامه بازگشت تدریجی به فعالیت قرار بگیرد. اما این تصمیم باید پس از معاینه و کنار گذاشتن موارد منع درمان گرفته شود. برای نمونه، وجود شکستگی، بی ثباتی ستون فقرات، بعضی بیماری های استخوانی یا برخی علائم عصبی می تواند انتخاب تکنیک های دستی را محدود کند.
درمان موفق معمولاً به مشارکت فعال بیمار وابسته است. روشی که فقط در جلسه درمان انجام شود اما عادت های حرکتی، ضعف عضلات و عوامل تشدید کننده را تغییر ندهد، ممکن است اثر پایداری نداشته باشد. تمرین مناسب، خواب کافی، مدیریت وزن و اصلاح شیوه نشستن یا بلند کردن اجسام می تواند بخشی از برنامه باشد.
کدام انتخاب برای شما مناسب تر است؟
پاسخ واحدی برای همه وجود ندارد. اگر هدف، تشخیص علت درد و طراحی یک برنامه جامع غیر جراحی است، مراجعه به متخصص طب فیزیکی انتخاب مناسب تری برای شروع محسوب می شود. پس از معاینه مشخص می شود که بیمار به دارو، تمرین، فیزیوتراپی، نوار عصب و عضله، تزریق یا ارجاع به تخصص دیگری نیاز دارد. درمان دستی نیز در صورت مناسب بودن شرایط می تواند یکی از اجزای برنامه باشد.
برای بررسی دردهای ستون فقرات، مفاصل و مشکلات عصبی عضلانی می توان از دکتر پگاه یاوری وقت معاینه گرفت. تصمیم دقیق زمانی گرفته می شود که محل درد، مدت علائم، معاینه عصبی و سوابق پزشکی کنار هم بررسی شوند. انتخاب آگاهانه، هم احتمال رسیدن به درمان مناسب را بیشتر می کند و هم از انجام مداخلات غیرضروری یا نامتناسب جلوگیری خواهد کرد.
