دفتر دوم «کشکول معلمی» پس از سالها انتظار منتشر شد؛ روایتی از تجربههای زیسته معلمی که این بار بیش از همیشه به اندیشه، یادگیری و تربیت نزدیک شده است
گاهی یک کتاب با انتشار آخرین صفحهاش تمام نمیشود.
گاهی مخاطبان منتظر ادامه آن میمانند و نویسنده نیز میداند که هنوز حرفهایی باقی مانده است.
داستان «کشکول معلمی» از همین جنس است؛ مجموعهای که دفتر نخست آن در فاصلهای دو ساله، چهار بار به چاپ رسید و مجموعاً ۱۲ هزار نسخه از آن منتشر شد.
حالا، پس از سالها انتظار، دفتر دوم «کشکول معلمی» نوشته علی قائم منتظری منتشر شده است.
اما چرا انتشار این دفتر اینهمه طول کشید؟
پاسخ، بخشی از داستان همین کتاب است.
نویسنده از همان زمان انتشار دفتر نخست، وعده داده بود که این روایت ادامه خواهد داشت. این وعده در دیباچه چاپ چهارم نیز تکرار شد؛ حتی قرار بر این بود که دفتر نخست تا زمان انتشار دفتر دوم، دوباره تجدید چاپ نشود.
فعالیتهای علمی و پژوهشی، تألیف آثار دیگر و مشغلههای حرفهای اما باعث شد فاصله میان دو دفتر بیشتر از آن چیزی شود که در ابتدا تصور میشد.
با این حال، وعده باقی ماند.
و اکنون دفتر دوم منتشر شده است.
چرا «کشکول معلمی»؟
اگر «کشکول معلمی» را فقط یک مجموعه خاطرات بدانیم، بخش مهمی از ویژگی آن را نادیده گرفتهایم.
نقطه آغاز کتاب، تجربه زیسته است؛ تجربههایی از کلاس درس، معلم، یادگیری، تربیت و مواجهه روزمره با انسانها.
اما روایت در همینجا متوقف نمیشود.
در کنار تجربهها، تلاش شده است مخاطب با پرسشها و تأملاتی از جنس فلسفه آموزش، علوم تربیتی و روانشناسی یادگیری نیز روبهرو شود.
به بیان سادهتر، کتاب میخواهد از یک اتفاق معمولی در کلاس، به یک سؤال جدیتر برسد:
پشت این اتفاق چه چیزی درباره انسان، یادگیری یا تربیت وجود دارد؟
همین پیوند میان روایت و اندیشه، یکی از ویژگیهای اصلی دفتر دوم است.
یک رفتار ساده دانشآموز، یک تصمیم معلم، یک گفتوگوی کوتاه یا حتی یک سکوت در کلاس میتواند آغاز تأملی درباره چیزی باشد که معمولاً در هیاهوی روزمره آموزش دیده نمیشود.
آنچه در گزارشهای رسمی دیده نمیشود
بخش بزرگی از زندگی معلمی در هیچ بخشنامه، گزارش اداری یا کتاب درسی ثبت نمیشود.
معلم هر روز با موقعیتهایی مواجه میشود که ممکن است در ظاهر کوچک باشند، اما گاهی اثرشان از یک جلسه تدریس بسیار بیشتر است.
«کشکول معلمی» تلاش میکند بخشی از همین لحظهها را روایت کند؛ لحظههایی که در آنها معلم فقط آموزشدهنده نیست، بلکه با انسان، احساس، یادگیری، شکست، امید و انتخابهای تربیتی مواجه میشود.
نویسنده در معرفی دفتر دوم نیز به این وجه از تجربه اشاره کرده است؛ اینکه برخی روایتها، آنگونه که زیسته شده بودند، امکان راه یافتن به کتاب را پیدا نکردند.
نه به این دلیل که وجود نداشتند؛ بلکه چون گفتن همه چیز، همیشه ممکن نیست.
شاید همین جمله، یکی از صادقانهترین توصیفها از جهان «کشکول معلمی» باشد: کتابی درباره چیزهایی که در آموزش اتفاق میافتند؛ چه آنهایی که گفته میشوند و چه آنهایی که گاهی ناگفته باقی میمانند.
از یک کتاب تا یک تجربه مشترک
استقبال از دفتر نخست، برای نویسنده یک پیام مشخص داشت: این روایتها فقط متعلق به یک نفر نیستند.
۱۲ هزار نسخه در چهار نوبت چاپ، صرفاً یک عدد در کارنامه انتشار کتاب نیست؛ نشانهای است از اینکه تجربههای روایتشده توانستهاند با بخشی از جامعه معلمان و علاقهمندان آموزش ارتباط برقرار کنند.
شاید دلیل این ارتباط نیز همین باشد که بسیاری از مخاطبان، خودشان را در بخشی از این روایتها پیدا میکنند.
یک معلم ممکن است تجربهای را بخواند و بگوید: «این دقیقاً همان چیزی است که من در کلاس دیدهام.»
و یک دانشجوی علوم تربیتی ممکن است همان روایت را از زاویه دیگری بخواند و به مفهوم یادگیری، تربیت یا رابطه معلم و دانشآموز فکر کند.
این همان جایی است که «کشکول معلمی» از یک خاطره شخصی فاصله میگیرد و به تجربهای قابل تأمل برای دیگران تبدیل میشود.
دفتر دوم چه چیزی را ادامه میدهد؟
دفتر دوم «کشکول معلمی» در سال ۱۴۰۴ توسط انتشارات الوند پویان منتشر شده و چاپ نخست آن با تیراژ سه هزار نسخه در قطع رقعی است.
این دفتر، ادامه همان مسیر است؛ اما با تأکید بیشتر بر پیوند میان تجربه و اندیشه.
علی قائم منتظری، نویسنده مجموعه، دارای دکتری تخصصی مدیریت آموزش عالی، کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی و کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی است. او در کنار فعالیتهای آموزشی و حرفهای، در حوزه پژوهش و نگارش مقالات علمی و حضور در همایشهای علمی و بینالمللی نیز فعالیت داشته و تاکنون حدود ۱۲ عنوان کتاب تألیفی در حوزههای مدیریت، علوم تربیتی و آموزش زبان منتشر کرده است.
اما شاید معرفی «کشکول معلمی» بیش از هر رزومهای، به خود روایتهای آن وابسته باشد؛ روایتهایی که از یک سؤال ساده آغاز میشوند:
در زندگی روزمره مدرسه، چه چیزهایی را میبینیم اما واقعاً نمیبینیم؟
دفتر دوم تلاش میکند برای بخشی از این پرسشها مکث کند.
روایت میکند، اما فقط برای روایت کردن.
تأمل میکند، اما نه برای دور شدن از واقعیت.
و از کلاس درس شروع میکند، تا شاید مخاطب را دوباره به انسان برساند.
پس از چهار چاپ و انتشار ۱۲ هزار نسخه از دفتر نخست، حالا «کشکول معلمی» فصل دیگری از روایت خود را آغاز کرده است؛ دفتری که شاید بیش از آنکه بخواهد چیزی را به مخاطب آموزش دهد، از او میخواهد کمی مکث کند و دوباره به آنچه هر روز در مدرسه و کلاس درس میگذرد، نگاه کند.
اطلاعات بیشتر درباره «کشکول معلمی»، سایر آثار و سوابق علمی علی قائم منتظری در AliMontazery.ir در دسترس است.
دفتر دوم «کشکول معلمی»؛ چاپ نخست، ۱۴۰۴، انتشارات الوند پویان.
